Filistinli kaynaklar ile Kudüs ve Mescid-i Aksa’daki saha verileri, Mescid-i Aksa’da namaz kılanların ve murabıtların sayısında endişe verici ve tehlikeli bir düşüş yaşandığına işaret ediyor. Bu düşüş, bir dizi nedenden kaynaklanmaktadır. Bunların başında, işgal kuvvetlerinin baskı ve kısıtlama araçlarını giderek artırması, Mescid-i Aksa’nın kapılarında ve çevresinde kısıtlamaları kalıcı hâle getirmesi ve sık sık uygulanan uzaklaştırma kararları ile murabıtları artan bir şekilde hedef alarak Aksa’da ribat tutmanın bedelini ağırlaştırması gelmektedir.
İşgal kuvvetleri, bu geniş kapsamlı uygulamalar aracılığıylaMescid-i Aksa’daki İslami insanî dayanışma ağını/beşerî kalkanını hedef alarak ve ne yazık ki -özellikle Aksa’ya yönelik neredeyse günlük baskınlarla eş zamanlı olarak- buradaki insan sayısını azaltma yönünde ilerleme kaydetmeyi başarmıştır. Son olarak, birçok kaynak tarafından yayınlanan ve mescidin geçmişte içinde bulunduğu koşulları hatırlatan birmanzarayla Kubbetü’s Sahra avlusundaki taşların arasında yabani otların büyüdüğünü gösteren görüntü gündeme geldi. Bu, İslami varlığın azalmasıyla birlikte Mescid-i Aksa’nın karşı karşıya kaldığı sorunların bir kısmını gözler önüne seren kaygı verici bir tablo oldu.
Bu makalede, tarihsel ve fiilî olarak Mescid-i Aksa’nın ilk savunma hattını oluşturan ve Aksa’yı bölmeye yönelik planların önündeki en büyük engel niteliği taşıyan ribat geleneğinin yeniden canlandırılmasını engellemek amacıyla işgal kuvvetleri tarafından atılan başlıca adımları ele alıp incelemeye çalışacağız. Bu saldırgan politika, Mescid-i Aksa’nın kapılarında uygulanan bir dizi kısıtlama ve sıkı güvenlik ablukasıyla kendini göstermektedir. Bu uygulamalar, çoğu zaman -özellikle Yahudi bayramlarında Mescid-i Aksa’ya düzenlenen kitlesel baskınlarla eş zamanlı olarak- 80 yaşın altındaki kişilerin mescide girişinin engellenmesine kadar varmıştır.
Uzaklaştırma Politikası: Meydanları Boşaltma ve Algı Operasyonu
Uzaklaştırma politikası, Mescid-i Aksa’daki Müslüman unsurunu hedef alan saldırıların başlıca araçlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Mescid üzerindeki hâkimiyeti pekiştirmek ve burayı ibadet edenlerden arındırmak amacı taşıyan bu politika, Mescidin kuşatılması ve çeşitli kısıtlamalarla eş zamanlı olarak yürütülmektedir. İşgal makamları, uzaklaştırma kararlarının sayısını ise daha önce benzeri görülmemiş bir şekilde artırmaktadır.
Wadi Hilweh Bilgi Merkezine göre işgal kuvvetleri 2026 yılının başından bu yana Mescid-i Aksa’dan uzaklaştırmaya yönelik yaklaşık bin karar çıkarmıştır. Bu sayıya, 1948’de işgal edilen topraklarda yaşayan ve düzenli olarak Mescid-i Aksa’da ribat faaliyetinde bulunan çok sayıda Müslümanın uzaklaştırılması ve takibe alınması da eklenmektedir. Ribat faaliyetinde bulunanların yanı sıra işgal makamları, Mescid-i Aksa’nın savunulmasında ön plana çıkan isimleri ve işgal altındaki Kudüs’ün toplum nezdinde saygınlığı bulunan şahsiyetlerini de hedef almaktadır. Bu kapsamda, minberin emini lakabıyla bilinen Şeyh İkrime Sabri hakkında verilen Mescid-i Aksa’dan altı ay süreyle uzaklaştırma kararı yenilenmiştir. Bu kararlar, Kudüs’te ve 1948’de işgal edilen Filistin topraklarında faaliyet gösteren toplumsal aktörleri ve halk önderlerini hedef alan bir dizi uygulamanın parçasıdır.
Mescid-i Aksa’dan uzaklaştırma süreleri birkaç günden başlayarak yenilenebilmek kaydıyla yaklaşık altı aya kadar uzanmaktadır. Bu kararlar, Mescid içerisindeki hareketliliği felce uğratmayı amaçlayacak şekilde belirli kesimleri hedef almaktadır. Hedef alınan başlıca kesimler şöyle özetlenebilir: Bunların başında ister işgal altındaki Kudüs’ten ister Batı Şeria’dan isterse 1948’de işgal edilen topraklardan olsun, Mescid-i Aksa’da ibadet edenler gelmektedir. Bunun yanı sıra Kudüslü dinî ve millî önderler, Babü’r Rahme Mescidi’ni ve Mescid-i Aksa’nın doğu avlularını koruyan ribat görevlileri, son olarak da Mescid-i Aksa muhafızları ve İslami Vakıflar Dairesi çalışanları hedef alınmaktadır.
Yetkileri İşlevsizleştirme: Vakıflar İdaresi’ne Yönelik Sistematik Saldırı
Mescid-i Aksa’da ibadet edenlerin sistematik biçimde hedef alınmasının yanı sıra, işgal kuvvetleri İslami Vakıflar Dairesi’ne yönelik saldırılarını da yoğunlaştırmıştır. Bu saldırılarla, İdarenin rolünün sona erdirilmesi ve aşamalı olarak devre dışı bırakılması, böylece Mescid-i Aksa yönetiminin ortak bir yönetime dönüştürülmesinin önünün açılması amaçlanmaktadır. Bu adımların ilki, erken dönemde Meğaribe Kapısının anahtarlarına el konulmasıyla başlamış, ardından Ağustos 2003’te turistlerin girişini sağlama yetkisinin Vakıflar İdaresi’nden alınmasıyla devam etmişti. Daha sonra Vakıflar İdaresi’nin mescidin restorasyon ve bakım çalışmalarını yürütmesi engellenmiş, Mescid-i Aksa İmar Komitesi çalışanları tutuklanmıştır. Bu uygulamalar, komitenin işgal polisi tarafından doğrudan izin verilmeden Aksa’daki tek bir taş döşemesini dahi onarmasının engellenmesine kadar varmıştır. İşgal polisi, 2 Temmuz 2023’ten bu yana, bazı kısımlarının çökme olasılığını artırmak amacıyla mescidi harap bir durumda bırakmak gayesiyle idarenin her türlü bakım ve restorasyon çalışmasını tamamen engellemektedir.
Bunların yanı sıra Mescid-i Aksa muhafız ekibi kasıtlı olarak hedef alınmakta; bu durum, görev ve yetkilerinin sınırlandırılmasına, baskın düzenleyen Yahudilere yaklaşmalarının engellenmesine, sık sık gözaltına alınmalarına ve görev yerlerinden uzaklaştırılmalarına yol açmaktadır. Muhafız teşkilatı ciddi bir personel sıkıntısı yaşamaktadır. Hâlihazırda geriye yalnızca yaklaşık 160 muhafız kalmış olup bu sayı, mescidin geniş alanını korumak için yeterli değildir. Ayrıca Vakıflar İdaresi’nin yeni muhafızlar görevlendirmesine de izin verilmemektedir. Nitekim Kasım 2021’de görevlendirilen 15 muhafızın görevlerini yerine getirmeleri engellenmiştir.
Güvenlik Güçlerinin Himayesinde Yahudileştirme ve Mescid-i Aksa Avlularının Askerîleştirilmesi
İşgal güçleri son derece tehlikeli bir denge oluşturmuştur: Mescid-i Aksa’daki Müslüman varlığını ne ölçüde azaltabilirlerse, yerleşimci varlığını da aynı ölçüde yoğunlaştırmaya yönelmektedirler. Bu durum, zaman ve mekân bakımından bölünmenin tamamen hayata geçirilmesinin önünü hazırlamaktadır. Son yıllarda işgal güçlerinin güvenlik birimleri, Siyonist yerleşimcilerin en önemli destekçisi hâline gelmiştir. Yerleşimcilere, açıkça gerçekleştirdikleri dinî ritüeller, dans gösterileri ve bayrak açma eylemleri sırasında koruma sağlamaktadır. 2026 yılının ilk yarısında ise baskın saatleri uzatılarak günlük altı buçuk saate çıkarılmıştır.
Güvenlik güçleri, Mescid-i Aksa’ya bir savaş alanı gibi görmektedir. Nitekim 14 Temmuz 2026 tarihinde işgal polisi, mescidin avlularında iki saatten fazla süren gerçek mühimmatlı tatbikatlar gerçekleştirmiş ve tatbikat kapsamında Kıble Mescidi zor kullanılarak boşaltılmıştır. 23 Temmuz 2026 tarihinde mescidin doğu avlularına bir çadır kurulmuş, dönemin Ulusal Güvenlik Bakanı bu çadırın altında hatıra fotoğrafı çektirmiştir ki bu durum, doğu avlularının kalıcı Yahudi varlığını barındıracak bir yere dönüştürülme çabalarının açık bir işareti niteliğindedir. Ayrıca belirli simgesel yapılar hedef alınmış ve Babü’r Rahme Mescidi’nin çatısı üzerindeki İmam Gazali Kubbesi, kuzeydoğu kesimindeki Darü’l-Hadisi’ş-Şerif binası, kuzey avludaki Süleyman Kubbesi ve güneybatı avludaki Musa Kubbesi gibi yerler gerekçeleri bahane edilerek boşaltılmıştır.
Yahudi Bayramları: İşgalin Yayılması Ve Yeni Bir Statükonun Dayatılması Dönemleri
Bu yayılmacı uygulamalar çerçevesinde ve işgal kuvvetlerinin Müslümanları hedef almada elde ettiği sonuçlar doğrultusunda, Yahudi bayramları dönemleri Mescid-i Aksa’ya yönelik baskının artırılması ve sahadaki ve siyasi saldırıların tırmandırılması açısından kilit aşamalara dönüşmüştür. Bu saldırılar, daha önce benzeri görülmemiş biçim ve yöntemlerle gerçekleştirilmektedir. Bu tehlikeli dönüşüm, 12 Eylül–3 Ekim 2026 tarihleri arasında gerçekleşen uzun Yahudi bayramları dönemi boyunca açıkça ortaya çıkmıştır. Söz konusu dönem, bir dizi açık ihlalin başlangıcına sahne olmuştur. Bu tehlikeli gelişmenin en dikkat çekici örneklerinden biri, 13 Eylül 2026’da yaşandı. Baskına katılan Yahudiler, Mescid-i Aksa’nın avlularında şofar adı verilen Yahudi dini çalgısını yaklaşık 30 kez üfleme cüretinde bulunmuştur. Filistin kaynakları tarafından belgelenmeden geçen bu tehlikeli olay, ancak iki gün sonra Siyonist yerleşimcilerin kendi duyuruları aracılığıyla ortaya çıkmıştır. Bu durum, doğrudan saldırıların yoğunluğunu ve radikal örgütlerin medya kameralarından uzak bir şekilde ihlallerini sürdürme kapasitesini yansıtmıştır.
Bu bayram dönemi boyunca Mescid-i Aksa, tamamen ihlallere açık bir alana dönüştü. Baskın düzenleyen Siyonist yerleşimcilerin sayısı yaklaşık 11.692’ye ulaşarak rekor seviyelere çıktı. Bu dalga, Yahudi Yeni Yılı’nda yaklaşık 545 yerleşimcinin baskınıyla başladı, Yom Kippur sırasında yaklaşık 1649 yerleşimciyle devam etti ve Sukot Bayramı’nda yaklaşık 9081 kişinin katılımıyla en üst seviyeye ulaştı.
Baskınların yoğunluğu, açıkça gerçekleştirilen ritüeller ve doğrudan resmî himaye altında bir egemenlik gösterisine dönüştürülmüştür. Bu görüntülere, aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir öncülük etti. Ben-Gvir, bu dönemi fırsat bilerek Mescid-i Aksa’da “egemenliğin kendilerine ait olduğunu” açıkça ilan etti. Bu eylemlere Knesset üyeleri Yitzhak Kroizer, Amit Halevi ve Tzvi Sukkot’un yanı sıra, eski Knesset Başkan Yardımcısı Moshe Feiglin de katıldı. Feiglin, Mescid-i Aksa’nın doğu avlularında bitkisel kurbanlar sundu.
Bu ihlaller, radikal grupların hahamlarının da katılımıyla yoğunlaştı. Hahamlar, açıkça gerçekleştirilen ritüellere ve tam secde adı verilen toplu yere kapanma törenlerine öncülük etti.Ayrıca Kohanim kutsaması ritüelleri düzenlendi; Hallel Selihot ve Kadiş duaları okundu. Tüm bu uygulamalar, Yahudi varlığını meşrulaştırmayı ve Talmudik ritüellerin gerçekleştirilmesini Mescid-i Aksa’nın günlük manzarasının bir parçası hâline getirmeyi amaçlayan doğrudan bir girişim niteliği taşıdı.
Sonuç olarak, artan uzaklaştırma politikaları ile Vakıflar İdaresi ve Mescid-i Aksa muhafızlarına yönelik sistematik baskılar, Yahudi bayramları döneminde en üst seviyeye ulaşan kapsamlı planın bütününden bağımsız değerlendirilemez. Söz konusu dönemler, işgal kuvvetlerinin tüm saldırı ve yerinden etme planlarını sınadığı, bunları hayata geçirdiği küçük ölçekli bir laboratuvara dönüşmüş; silah zoruyla dayatılan insanî boşluğun yeni bir fiilî duruma dönüştürülmesi için stratejik aşamalar hâline gelmiştir.
Bu emsalsiz baskı ve egemenlik mücadelesini sonuçlandırma girişimleri karşısında, ribat faaliyetlerinin sürdürülmesi ve işgal devletinin kısıtlamalarına meydan okunması acil bir ihtiyaç olarak öne çıkmaktadır. Bunun yanı sıra, Kudüslülerin direncini desteklemek ve işgal devletinin giderek artan baskısı karşısındaki çaresizlik durumunu kırmak amacıyla Arap ve İslam dünyasının etkin biçimde harekete geçmesi gerekmektedir. Bu çağrı, işgal devletinin ve Yahudileştirme politikalarını yürüten unsurlarının emsalsiz baskısı karşısında sert ancak gerekli bir çağrıdır.
Bu yazı Kudüs Araştırmaları Uzmanı Ali İbrahim tarafından kaleme alınmıştır ve çevirisi Kudüs’te Bugün ekibi tarafından yapılmıştır.