İşgal altındaki Kudüs’te işgal organlarının Mescid-i Aksa’ya yönelik saldırılarının tırmanmasına paralel olarak, Kudüs’ün Şeyh Cerrah Mahallesi de dahil olmak üzere çeşitli mahallelerinde yerleşimci sayısı artırılmaya çalışılmaktadır.Bu bağlamda Kudüs, şehrin merkezinde daha fazla yerleşim projesinin onaylanmasıyla şiddetli bir Yahudileştirme hamlesine maruz kalmaktadır.
Son haftalarda Ohr Somayach örgütüne bağlı eğitim kılıfı altındaki bir Yahudileştirme projesinin onaylanmasıyla işgalcilerin mahalle içindeki yerleşimci varlığının hacmini artırma girişimleri yeniden gündeme geldi. Mahalle içinde kurulacak olan bu proje, Şeyh Cerrah Mahallesinde yerleşimci varlığını güçlendirmeye yönelik daha geniş bir planın bir halkasını ve işgal organlarının özellikle mahalle ve genel olarak işgal altındaki şehir içi demografik yapıyı yeniden şekillendirmeyi amaçlayan yoğun çabalarının bir parçasını oluşturmaktadır. Burada hileli hukuki araçlar, son derece tehlikeli bir Yahudileştirme gerçekliği dayatmak amacıyla yerleşimci hedefleriyle kesişmektedir.
Ohr Somayach Projesi: Kuruluşu ve Hukuki Süreci
Proje, İsrailli insan hakları örgütü Ir Amim’in durumu ortaya çıkarmasıyla gün yüzüne çıktı. 23 Nisan 2026 tarihinde örgüt, Kudüs İşgal Belediyesi Planlama ve İmar Komitesinin birkaç gün önce Şeyh Cerrah Mahallesin’de bir dini okul kurulması planını onayladığını duyurdu. Örgüte göre komite, Şeyh Cerrah Topluluk Derneği ile birlikte sunduğu tüm itirazları reddetti. Bu durum, insan hakları örgütlerinin veya mahalle sakinlerinin itirazlarına rağmen projenin uygulanmasına devam edileceğini göstermektedir.
Projeyi doğrudan yöneten Ohr Somayach kurumuna ışık tutmak önemlidir. Bu kurum, 1970 yılında kurulan ve faaliyetlerinde seküler Yahudi üniversite öğrencilerini Talmud eğitimi almak üzere çekmeye odaklanan Haredi Yahudi tabanlı dini bir kurumdur. Resmi web sitesine göre bu kurum, işgal devletinde ve başta Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Avustralya ve Güney Afrika olmak üzere birçok ülkede şubelere sahiptir. Ana merkez olarak işgal altındaki Kudüs’ü kullanmaktadır ve bu merkez Şeyh Cerrah Mahallesi’ne çok yakın olan Ma’alot Dafna yerleşim bölgesinde yer almaktadır.
İsrail kaynaklarına göre proje büyük resmi kolaylıklar gördü. Ir Amim’e göre işgal makamları, hedeflenen arazi parçasını eğitim kurumları gibi kamu tesislerinin inşası için tahsis etmişti. Ancak 2007 yılında işgal belediyesi, bu araziyi radikal bir Yahudi dini okulu olan Yeshiva inşası için İsrail Arazi Yönetimine devretti. İsrail Arazi Yönetimi de araziyi herhangi bir ihale açmaksızın Ohr Somayach kurumuna devretti. Bunun üzerine kurum okul inşası için bir plan sundu ve projeyi işgal belediyesinin planlama komitesinin onay sürecine taşıdı. Komite de projeyi belirtilen tarihte onayladı.
Coğrafi Konum ve Önemi
Proje alanının Şeyh Cerrah Mahallesi’nin kalbinde seçilmesine ilişkin olarak yerleşim projeleri uzmanları projenin konumunun stratejik olduğunu, 5 dönümlük bir alana yayıldığını, mahallenin güney girişi boyunca Şeyh Cerrah Camii’nin karşısında yer aldığını ve mahalledeki Filistinlilerin yaşam alanlarının ortasında bulunduğunu belirtmektedir. Bu durum, projeyi mahallenin kentsel ve sosyal dokusuna saplanmış bir hançer haline getirmektedir.
Proje tamamlandığında mahalle içindeki en büyük yapılardan birini oluşturacaktır. Ohr Somayach kurumu Glassman Yeshiva adını verdiği bir Yahudi dini okulu inşa edecektir. Okul 11 kat yüksekliğinde gökdelen tarzında bir binadan oluşacak, içinde çok sayıda eğitim tesisi, yüzlerce öğrenci kapasiteli bir öğrenci yurdu ve okul öğretim üyelerine ayrılmış konutlar yer alacaktır. Bu bilgiler ve binanın içerdiği diğer tesisler, işgal organlarının Şeyh Cerrah Mahallesi içinde sadece eğitim binası fikrinin ötesine geçen bir demografik yerleşimci ağırlığı oluşturma arayışını göstermektedir. Bu veriler ışığında yapı, eğitimi bir maske olarak kullanan eksiksiz bir yerleşim odağına dönüşmektedir.
Ohr Somayach Projesinin Yahudileştirme Boyutları
Bu proje, Kudüs’ün Yahudileştirilmesi sürecinde tehlikeli bir halkayı temsil etmekte ve sonuçları bir dizi tehlikeyi beraberinde getirmektedir. Bunlardan birincisi, Şeyh Cerrah Mahallesi sakinlerinin yerinden edilme sürecinin yeniden başlatılmasıdır. Projenin konumu yerleşim odaklarına ve Filistinlilerin evlerine çok yakındır. Bu durum, inşaat sürecinde ve proje tamamlandıktan sonra öğrencilerin doğrudan saldırıları yoluyla komşu onlarca Filistinli aileye tehdit oluşturmaktadır. İşgalcilerin geçmiş yıllardaki davranışları incelendiğinde, okulu gelecekte mahallede yürütülecek yerleşimci genişleme hareketleri için bir gerekçe olarak kullanmaya çalışacağı görülmektedir.
Beklenen ikinci sonuç ise mahalle ve Filistinli sakinleri üzerindeki baskının artırılmasıdır. Filistin mahallesinin kalbinde yüzlerce radikal yerleşimcinin ve öğrencinin bulunması, mahallede ve okul çevresinde işgal kolluk kuvvetlerinin varlığının artması anlamına gelmektedir. Bu durum Filistinli sakinlerin yaşamını zorlaştırmakta, hareketlerini engellemekte ve yerleşimcilerin Filistinlilerin evlerine, mülklerine ve araçlarına yönelik saldırılarıyla doğrudan bağlantılı hale gelmektedir.
Proje hakkında öne çıkan en önemli hususlardan biri de 2025 Kudüs Durum Raporunda belirtilen ve “kentsel dönüşüm”olarak adlandırılan kavramdır. Bu kavram, işgal organları tarafından mevcut binaları yıkmak ve yeni yerleşim yerleriinşa etmek için hukuki bir kılıf olarak kullanılmaktadır. Bu kavram altında Filistinlilere muhtelif kısıtlamalar uygulanmakta ve evlerini onarmaları engellenmektedir.Böylece özelde Şeyh Cerrah Mahallesi’nde ve genel olarak işgal altındaki Kudüs’te yerleşimci varlığının genişletilmesinin önü açılmakta;Filistin toplumunun mülklerinden ve arazilerinden yoksun bırakılması gibi tehlikeler doğmaktadır.
Ohr Somayach projesi sadece bir eğitim kurumu projesi değildir. Aksine, Kudüs’teki Filistin coğrafi bütünlüğünü parçalamayı ve Şeyh Cerrah Mahallesi’nde yerleşimciler için kalıcı bir alan tesis etmeyi amaçlayan jeopolitik bir araçtır. Bu tür projeler, Mescid-i Aksa’nın güneyindeki Silvan beldesindeartan yıkım işlemleriyle ve işgal organlarının işgal altındaki şehre yönelik tırmanan demografik hamlesiyle doğrudan ilişkilidir.
Bu yazı Kudüs Araştırmaları Uzmanı Ali İbrahim tarafından kaleme alınmıştır ve çevirisi Kudüs’te Bugün ekibine aittir.